www.slatina-timis.be/nl
  • Home
  • Gemeente
  • Toerisme
  • Geschiedenis
  • Tradities
  • ADAMS
  • VZW Geels Roemeniëkomitee
  • Contact

Selecteer de taal

TAAL / LANGUAGE

  • Nederlands (NL)
  • English (UK)
  • Archeologie
  • Dacische Oorlogen
  • Volksverhuizingen
  • Turken en de Oostenrijkers
  • Maria-Theresia
  • Zwaben en Bohemen
  • Grote Oorlogen
  • Communistische periode

Nieuwsflits

  • UITZENDING OP TVR 10-12-2013
  • Mountainbiken rond Slatina-Timis
  • Nieuwsbrief maart 2022
  • Nieuwsbrief september 2022
  • Nieuwbrief december 2022
  1. U bevindt zich hier:  
  2. Startpagina
  3. Geschiedenis

Zwaben en Bohemen

Dat de streek zich kenmerkt door haar multi-ethnisch karakter was ons bij het eerste contact reeds opgevallen. De familie Supp, uit het centrum van Slatina-Timis, behoorde tot de Zwabische Duitse inwijkelingen. De familie Milotta waren Duits Bohemen en woonde in het Duitstalig gehucht Alt Sadowa of Sadova Veche.

De Zwaben:

De Banat was zeer dun bevolkt met Roemenen en Serviêrs toen het in 1716 door de Habsburgers op de Turken werd veroverd. Maria-Theresia startte een kolonisatieprogramma, met als doel de verdediging van het grensgebied, de ontginning van gronden en wouden en het verbreiden van het Rooms-katholieke geloof. Uit verscheidene streken van Duitsland, maar ook uit Luxemburg kwamen de landverhuizers met paard en kar in Ulm aan de Donau bij elkaar. In Ulm, een stadje in de landstreek Zwaben, Zuid-West Duitsland, werd de Donau namelijk bevaarbaar  en gingen ze aan boord van roeischepen en vlotten om de Donau af te varen tot in de Banat. Vanwege het vertrekpunt werden deze kolonisten Zwaben genoemd. De tocht duurde verschillende weken en de mensen uit het bergachtige Zuid-Duitsland stonden doodsangsten uit aan boord.

schwabenschachtel2

 schwabenmonument1

 

 

 

 

 

 

 

 

De 15.000 eerste kolonisten kwamen om door Turkse invallen en builenpest. De tweede golf van 75.000 kolonisten werden gedecimeerd door moeraskoorts, cholera en dysenterie. De derde golf van 60.000 kolonisten maakte vorderingen en maakte van de Banat de graanschuur van Europa. De spreuk:"Die Ersten fanden den Tod, die Zweiten lebten in grosser Not und erst die Dritten hatten Brot." laat niets aan de verbeelding over.  De meesten waren van boerenkomaf, tweede of derde zonen van een boerengezin, die zonder eigendom geen kansen hadden in het thuisland. Zij kregen van Maria-Theresia financiële steun en belastingsvrijstellingen maar moesten ook het grondgebied verdedigen bij Turkse invallen. Vele honderdduizenden Duitsers vonden in de Banat gedurende drie eeuwen een woonplaats.

In Timisoara woonden in de 19de eeuw een meerderheid Duitstaligen. Behalve Johny Weissmuller (Tarzan) heeft ook Hertha Muller (Nobelprijs voor Literatuur 2009) Zwabische roots. 

 

Bergland Duitsers

De Oostenrijkers was de rijkdom aan delfstoffen: edelmetalen, ijzer- en kopererts, in de bergen van de Banat, niet ontgaan. Men startte reeds in 1703, voor de Turken verdreven waren, met kolonisten, die ook ervaring hadden met mijnbouw, naar de bergen te sturen. De meesten kwamen uit alle streken van Oostenrijk, maat ook uit Bayern, Wurttemberg en Baden.  Er werden veel nieuwe dorpen gesticht in moeilijke omstandigheden  die door een nieuwe inval van de Turken in 1737 - 1739 werden verwoest. De Habsburgers richtten nu de "Militar Grenze" op, een buffergebied tussen het Habsburgse en het Ottomaanse rijk, met tal van versterkingen vanaf Caransebes tot aan de Donau in Orsova en Pancevo. De kazerne in Caransebes kan bezocht worden. De binnenkoer is zeer mooi. Het gebouw herbergt een ethnisch museum.

bergduitsersmilitargrenze2

De bevolking werd strikt gecontroleerd en de burgers moesten een paspoort aanvragen als ze zich buiten hun dorp wilden begeven. Kolonisten kregen vele voordelen: eigen grond, belastingsvrijstelling en godsdienstvrijheid maar waren levenslang dienstplichtig. Deze bufferzone heeft tot 1872 bestaan en Slatina-Timis lag er middenin. Er werden soldaten in de dorpen gelegerd en er waren veel pesterijen vanwege de administratie en legerleiding zowel met de kolonisten als met de autochtone Slatinezen.

Bergduitserskazernecaransebes1berglanderruines1

 

 

 

 

 

 

 

 

Men voerde nu ook mijnwerkers uit Steiermark en Oberosterreich in. Er werden hoogovens gebouwd in Bocsa, Resita, Sasca, Otelu Rosu en ook stuwdammen en elektriciteitscentrales vanaf 1907. In 1790 werden de steenkoollagen van Steierdorf (Anina) ontdekt. De Banat werd een centrum van zware industrie, waar nu in vele gevallen enkel ruïnes getuigen van dit industrieel verleden.

 

Boheemse dorpen in de Banat

In het begin van de 19de eeuw viel de glasindustrie in Bohemen stil. Talrijke glasblazers, houtskoolbranders,en houthakkers verloren hun job. De commandant van de Oostenrijkse "Militar Grenze" zag toen zijn kans om de verdediging van die streek verder te verstevigen. In 1827 werden de volksverhuizers uit Bohemen, een Duitstalig gebied in het huidige Tsjechië, meerbepaald uit Klattau (Klatovy) en Pilzen en omgeving naar de Banat gebracht. Deze kolonisten werden door de Roemenen "Pemi" genoemd. De eerste groep van 56 families gingen in Wenen de boot op en werden via de Donau tot in de omgeving van Moldova Noua gevaren. Daarna ging het met ossenkarren naar de Timis-vallei. Ze overwinterden in Slatina-Timis in barakken op de plaats waar nu Sadova Veche is.

bohemenweidenthal1bohemenweidenthaltekst1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

In de lente van 1828 was er een veel groter transport: 506 gezinnen. Ze trokken  de bergen in richting Semenic. Hetzelfde jaar werden vier dorpen gesticht in de onherbergzame bergen: Weidenthal (Brebu Nou): 126 gezinnen, Wolfswieze : 99 gezinnen, Wolfsberg (Garana): 98 gezinnen en Lindenfeld: 36 gezinnen. Ze kregen de gronden gratis, kregen belastingsvermindering en nog extra leningen als extra voordelen. De leningen moesten ze achteraf wel terugbetalen. Ze kwamen terecht in een zeer woeste streek en moesten het oerwoud rooien, hout zagen om woningen te bouwen. Toen de grond achteraf weinig vruchtbaar bleek en de sterftes zeer hoog, kregen ze in 1833 toestemming om hun dorpen te verlaten en zich te vestigen in de valleien of vlaktes van de Banat. Toen werd ook Alt Sadowa gesticht met 45 families.

bohemenjosephinakaart

 

Het dorp Sadova (Sadova Noua) bestond sinds 1467 en lag op 437m tegen de bergflank op de huidige plaats. Op de oude Josephinakaart, 1769, is er geen dorp te zien op de plaats van het huidige Sadova Veche. Toch waren er Roemenen vanuit het bergdorp Sadova (Noua) naar de vallei afgezakt en waren in de winterkwartieren ingetrokken. Zij werden verplicht naar hun oude huizen in Sadova Noua  terug te keren. 45 Boheems-Duitse families settelden zich in Alt Sadowa (Sadova-Veche).

Het deed velen pijn dat de ontginning in de bergen op niets was uitgelopen, het leven in de valleien had ook vele beperkingen. Een jaar later, 1834, trokken 117 gezinnen terug de bergen in naar de door hun verlaten dorpen, die intussen grotendeels waren leeggeroofd: Garana: 53 gezinnen, Brebu Nou: 46 gezinnen en Lindenfeld: 18 gezinnen. In Wiesefeld gelegen op het hoogste punt, zonder waterbronnen, ging niemand meer wonen. Het leven was er bikkelhard en de opbrengst gering maar ditmaal slaagde men erin een leefbare gemeenschap uit te bouwen.  De bewoners kregen in 1864, na 30 jaar, kwijtschelding van hun schulden van Keizer Franz Joseph I.

In 1872 werden de militaire versterkingen afgebouwd en kwam de streek onder Hongarije.

Na de 1ste wereldoorlog kwam de Banat onder Roemenië. Hoge belastingen  gaven de boerenstiel weinig toekomst. De jeugd zocht werk in Timisoare of Resita. Bij de revolutie in 1989 verlieten de bewoners massaal hun dorpen en vestigden zich in Duitsland. Slechts enkele bleven. In 1910 woonden er 580 Duitsers in Alt Sadowa, in 1977 nog 522. In 2002 waren er nog slechts 301 inwoners, maar nu bijna allemaal Roemenen.

Lindenfeld19653De dorpen in de bergen Weidenthal (Brebu Nou) en Wolfsberg (Garana) werden vakantiedorpen voor de rijken uit Resita en Timisoara.

Lindenfeld is verlaten en is een spookdorp in de Banat.

lindenfeld01

 

 

Grote Oorlogen

De eerste wereldoorlog 1914 - 1918

Slatina-Timis behoorde bij Hongarije en vocht vanaf de mobilisatie in juli 1914 mee met de As-mogendheden: Duitsland, Oostenrijk, Hongarije en Turkijke. Roemenië daarentegen zelf bleef tot 1916 neutraal, vocht dan met de geallieerden mee. Omdat de Russen in 1917 afhaakten door hun revolutie, was Roemenië in 1918 genoodzaakt zich aan te sluiten bij de As-mogendheden. De geallieerden kregen zicht op de overwinning op het einde van de oorlog en Roemenië sloot er zich alsnog bij aan. Tijdens de oorlog sneuvelde meer dan 5% van de bevolking aan het front. Bij de wapenstilstand in 1918 brak de Spaanse griep uit, die op het thuisfront nog meer slachtoffers maakte. Bovendien brak er een volksopstand uit in het ganse land, die o.a. in Slatina-Timis bloedig werd neergeslagen.

oorlogenmapromania19162oorlogenhartaRomaniaBasarabiaMap2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Na de oorlog moesten de As-mogendheden veel gebieden afgeven, 4 juni 1920: verdrag van Trianon, met als gevolg dat Roemenië plots in oppervlakte verdubbelde. Zij kregen Transsylvanië, Bucovina en Bessarabië bij. Maar ook het Roemeens sprekende Slatina-Timis komt voor het eerst met de volledige Hongaarse Banat en het Banater bergland in dit Groot-Roemenië terecht. Dit had nu zestien miljoen inwoners waarvan een derde van de bevolking Duits of Hongaars was. Het werd een koninkrijk, Ferdinand I wordt als koning gekroond. De industrialisatie kwam goed op gang en de productie verdubbelde tussen 1923 en 1938.

Verslag van de volksopstand 1918 samengevat naar Prof. Gheorghe Zeicu:

Het contact met Russische krijgsgevangenen die vertelden over de sociale strijd en de Russische Revolutie was de aanzet van deze revolte.  Duitsland was verslagen. De Revolutie in Rusland viel het kapitalisme aan. De duizenden soldaten van het Keizerlijke leger die verslagen, maar meestal met volle bewapening huiswaarts keerden, wilden de sociale en nationale bevrijdingsstrijd verderzetten. Ook arbeiders en verpauperde boeren steunden deze ontvoogdingsstrijd. De terugkerende troepen maakten veel amok. Ze overvielen stations omdat ze geen vervoersbewijzen wilden of konden kopen. Ook beroofden ze winkels onderweg om zich van voedsel te voorzien. Zij waren erg gefrustreerd door de voorbije ontberingen tijdens de oorlogsjaren en waren nog woester toen ze zagen hoe hun familieleden in erbarmelijke omstandigheden de oorlog hadden doorgemaakt. Eenmaal thuis moesten eerst de buitenlanders in de streek het ontgelden, ook de Duitsers, Hongaren en Oostenrijkers die in Slatina-Timis woonden. Winkels werden geplunderd: ze vielen binnen bij de  handelaar Haasz Ignatius van de postwinkel. Ook de winkel van Eugeen Klein in de Rooms-Katholieke pastorij werd verwoest. De parochieverpleegster werd vermoord. Het zomerverblijf van de voorzitter van het hof van cassatie Ury Louis werd gesloopt en de de kazerne werd beroofd. De drie aanwezige Hongaarse gendarmes waren gevlucht, zodat de losgeslagen soldaten geen weerstand ondervonden. Zij waren bezig de houtzagerij te beroven in Sadova-Veche van de familie Haas toen er op 2 november 1918 in het station een locomotief met wagon toekwam. In de wagon zaten 40 Hongaars-Oostenrijkse soldaten. Sommige opstandelingen konden ontsnappen in de bossen, vijf werden gevat en naar het gemeentehuis gebracht. Het militaire tribunaal van Timisoara beslist de volgende dag deze vijf te fusilleren zonder proces. Ze werden tegen de muur van de school geplaatst, geblinddoekt en doodgeschoten. Door het slaan op de trommel waren veel dorpelingen aanwezig bij de terechtstelling.

 

Monument in Slatina-Timis WOI

WO1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De tweede wereldoorlog 1940-1945

rom19413

Roemenië bleef aanvankelijk neutraal. Maar het pact Hitler-Stalin en de nederlaag van Frankrijk maakte dat het grote stukken van het grondgebied terug moest afstaan aan Rusland. Koning Carol II trad af op 6 september 1940. Roemenië vecht nu met Duitsland tegen Rusland. De bevolking kon kiezen de militaire dienst te doen onder Roemeens of Duits bevel.

 

 

 

stalingradnovember42

Het Roemeense leger stond nu onder bevel van de militaire dictator Ion Antonescu. Deze strijd en de samenwerking met Duitsland liep uit op een groot fiasco in de slag van Stalingrad. 

Koning Mihai liet Antonescu opsluiten en met het weinige dat er nog restte van het Roemeense leger sloten zij zich aan bij de geallieerden. Vanaf augustus 1944 vochtten ze samen met de Russen tegen Duitsland.

 

 

 

oorlog20143Na de oorlog bleven Bessarabië en Bucovina van de Sovjet-Unie. Transsylvanië kwam terug bij Roemenië. En de Banat bleef Roemeens. Het hele land was nu bezet door het Rode leger. De communisten hadden de macht overgenomen.

 

De Duitssprekende bevolking in de dorpen in en rondom Slatina-Timis was nu op papier hebben en houden kwijt. In 1945 werden de inzetbare Duitssprekende Roemenen (mannen en vrouwen) naar Russische werkkampen afgevoerd. Zes jaar later keerden de overlevenden terug.

 

 

Een bijkomend fenomeen was dat sommige Duitstalige Slatinesen die krijgsgevangen genomen waren door de Westerse geallieerden, na de oorlog niet terugkeerden naar het Roemenië onder de Russen. De broer van Maria Supp was door Engelsen in Noord-Duitsland opgepakt. Hij zette zijn leven verder in Groot-Brittanië  en werkte als hoeveknecht in Cardiff, Wales. Daar stichtte hij een gezin en ging veel later tweemaal zijn familie in Slatina-Timis opzoeken.

In 1948 deed Koning Mihai van Roemenië troonsafstand en ging in ballingschap. Die dag werd de republiek uitgeroepen.

 

 

 

Communistische periode

ceaucescuvlagRoemenië geraakte geïsoleerd van het westen na de tweede wereldoorlog. Zoals in de Sovjet-Unie lag alle macht vanaf 1948 in handen van de communistische partij. Banken en fabrieken werden genationaliseerd en particulier initiatief werd afgewezen. Nadruk werd gelegd op de ontwikkeling van zware industrie. De goede landbouwgronden werden onder dwang gecollectiviseerd. Slatina-Timis bleef hiervan gespaard.  Honderduizenden democraten werden opgesloten in werkkampen. Verzet daartegen werd door de Securitate met harde hand de kop ingedrukt.

De bevolking bleef pro-westers gezind en partizanen hadden weerstandsnesten in de bergen, vooral rond Teregova. Ze maakten het de Securitate flink lastig maar moesten toch de strijd begin jaren zestig opgeven.

Tot 1952 was de Moskou-groep aan de macht: in Moskou opgeleide communisten die zelfs niet ethnisch-Roemeens waren. Vanaf 1952 kwamen de autochtonen aan de macht onder leiding van partijleider Gheorghe Gheorgiu-Dej. In de jaren zestig brak er een periode van lichte ontspanning aan, de levensstandaard steeg en er waren culturele contacten met het westen. Er waren strubbelingen tussen Dej en Chroesjtjsov. Het Sovjet leger verliet Roemenië en in 1964 verklaarde de communistische partij zich onafhankelijk van Moskou.

Ceaucescu2In 1965 volgt Nicolae Ceaucescu de overleden Gheorghiu-Dej op. Ceaucescu hield een onafhankelijk beleid aan en weigerde steun te verlenen aan het onderdrukken van de Praagse lente in 1968. Hierdoor won hij populariteit in het westen en werd hij door alle grootmachten ontvangen. In april 1972 bracht hij een vierdaags bezoek aan België, en bezocht hij ook de Bell Telephone-fabrieken van Geel. Hij brak nooit echt  met Moskou. In 1971 stopte de dooi, de leer werd terug orthodox-communistisch en Ceaucescu werd president voor het leven. Hij liet zich adviseren door familieleden en versterkte zijn greep op de partij. Zware industrie kreeg nog steeds voorrang naast prestige projecten tot glorie van hemzelf. Hij besloot de grote staatsschuld versneld af te betalen. Alle invoer werd stopgezet en er werd zoveel mogelijk geëxporteerd. De economie stortte in en er brak een donkere periode aan voor de Roemeense bevolking: "Frica, Foama, Fric" of "Angst, Honger, Kou". Dit was niet lang leefbaar.

 

Timisoaraeinderevolutie115 December 1989 probeerde de Securitate de dominee Laszlo Tokes van Timisoara over te plaatsen. De rel met de parochianen, die dit wilden voorkomen, liep uit op een massale anti-communistische volksopstand in Timisoara. Op 21 december sloeg de opstand over naar Boekarest en andere steden. Ceaucescu en zijn vrouw werden opgepakt toen ze het land wilden ontvluchten en werden na een "proces" op 25 december 1989 geëxecuteerd.

 

 

Het "Front voor Nationale Redding" FSN, bestaande uit revolutionairen, partijbazen en dissidenten nam het bestuur van het land over. Doordat hervormingen uitbleven verlieten dissidenten en revolutionairen al snel het FSN en bleef het een partij van ex-communisten onder leiding van Ion Iliescu. De sociale onrust die er ontstond werd bloedig neergeslagen.

Op 20 mei 1990 werden de eerste vrije verkiezingen gemakkelijk gewonnen door Iliescu.

RomanianFlag-withHole1

Pagina 2 van 2

  • 1
  • 2